Bliżej Politechniki

42. Park im. M. Klepacza

Park ten znajduje się przy ul. ks. Skorupki w sąsiedztwie hali MOSiR. Został założony w 1904 r., w otoczeniu willi Braci Richterów, a w ręce miasta przeszedł po 1945 r. Na dość niewielkiej powierzchni można znaleźć cenne okazy drzew: limbę, wejmutkę, okaz buk zwyczajny odmiany czerwonej oraz dąb szypułkowy „Fabrykant”. Park wpisany został do rejestru zabytków.

43. Wille Richterów, Politechnika Łódzka (PŁ)

Józef Richter przybył do Łodzi z Czech i po 1841 r. zakupił teren przy ulicy Wólczańskiej, gdzie założył tkalnię wyrobów wełnianych. Na kilka lat wyjechał do Rosji, by zdobyć nowe doświadczenia. Po powrocie uruchomił mechaniczny zakład i zatrudnił ok. 200 robotników. W latach 80. XIX wieku przekazał fabrykę synom, a sam wyjechał do Czech, gdzie zmarł w 1898 r.

Dawna Willa Reinholda Richtera (obecnie siedziba rektoratu Politechniki Łódzkiej), mieści się przy ul. Skorupki 6/8. Została zaprojektowana przez Ignacego Stebelskiego i ukończona w 1904 r. Efektowna bryła łączy ze sobą różne style: gotycki, manierystyczny (szczyty wolutowe) i secesyjny (asymetria i trójpodział okien). Wieża, zwieńczona kopułą, łączy w swej strukturze elementy drewniane i murowane. Reprezentacyjne pomieszczenia oraz ogród zimowy znajdowały się na parterze. Duże wrażenie robi wyposażenie wnętrz, w których zachowało się wiele z dawnego wystroju – meble, żyrandole, potężny kredens oraz klamki. Płaskorzeźby i malowidła w westybulu nawiązują do sztuki antyku i renesansu. W dawnych pomieszczeniach prywatnych urządzono pomieszczenia administracji Politechniki Łódzkiej.

Dwa numery dalej swoją willę wzniósł Józef Richter. Budowla powstawała w latach 1888–1889, według projektu Karla Seidla z Wiednia. Przypomina wyglądem renesansową, włoską posiadłość. W elewację ogrodową wkomponowano loggię i tarasy. Na parterze mieściły się pomieszczenia reprezentacyjne, a na piętrze prywatne pokoje właścicieli. Willa w 1933 r. była rezydencją wojewody łódzkiego. Tuż przed wybuchem wojny Gertruda Ramischowa (z Richterów) sprzedała dom Helmutowi Biedermannowi. Obecnie PŁ posiada tu pomieszczenia reprezentacyjne.

Politechnika Łódzka powstała 24 maja 1945 r. Na początku utworzono cztery wydziały: Mechaniczny, Elektryczny, Chemiczny oraz Oddział Włókienniczy. Pierwszym rektorem był prof. Bohdan Stefanowski. Przez lata uczelnia się rozrastała oraz rosła liczba studentów, utworzono także filię w Bielsku-Białej, która w 2001 r. przekształciła się w samodzielną jednostkę. Obecnie politechnika kształci ponad 20 000 studentów na 9 wydziałach i zatrudnia 1600 nauczycieli akademickich. Silnie rozwinięta jest też współpraca z innymi uczelniami, także za granicą, oraz z szeroko pojętym przemysłem.

44. Hala Sportowa

Budowa obiektu sportowego przy ul. ks. Skorupki 21 rozpoczęła się w 1948 r. Architektem hali był inżynier z Politechniki Gdańskiej Witold Prochaska. Nowatorski projekt wymagał nowych rozwiązań technicznych. Jako że większość środków przeznaczano na odbudowę stolicy, prace budowlane wielokrotnie przerywano. W rezultacie uroczyste otwarcie hali nastąpiło 22 lipca 1958 r. W uroczystości wzięli udział ówczesny premier Józef Cyrankiewicz i Władysław Gomułka. 

Gmach zaliczany był (jak podawano) do najnowocześniejszych w Europie i mógł pomieścić 8 tys. osób. Budowla pełni nie tylko funkcje sportowe, ale także jest miejscem, gdzie odbywają się regularnie targi oraz organizowane są koncerty. Od 1982 r. w hali mieści się Muzeum Sportu i Turystyki, w którego kolekcji można zobaczyć medale olimpijskie, zbiór pucharów czy odznaki. W sąsiedztwie ośrodka znajduje się wybudowane w 1995 r. Centrum Wystawienniczo-Handlowe EXPO-Łódź, którego właścicielem są Międzynarodowe Targi Łódzkie.

W sąsiedztwie hal, przy ul. Stefanowskiego 19, stoi dom Zygmunta Richtera. Willa jest obecnie siedzibą Chorągwi Łódzkiej ZHP.

45. Park im. J. Poniatowskiego

Położony między ulicami: Żeromskiego, Parkową, Mickiewicza i Al. Włókniarzy obszar zieleni należy do najlepiej zagospodarowanych parków w mieście. Zajmuje obecnie powierzchnię blisko 42 ha. Został założony w latach 1904–1910 na terenach dawnych lasów miejskich i początkowo zajmował dużo większy obszar na północy (teraz kościół i centrum filmowe). Projekt parku został wykonany na polecenie prezydenta miasta Władysława Pieńkowskiego przez Teodora Chrząńskiego. Wytyczono wówczas aleje dla pieszych, ale także dla powozów oraz zręcznie połączono styl ogrodu francuskiego z parkiem angielskim. 

W następnych latach wybudowano boiska, wykopano staw oraz usypano górkę. W 1938 r. na osi parku stanął pomnik Stanisława Moniuszki, zniszczony rok później przez okupanta. W czasie wojny park był zamknięty dla Polaków i Żydów. Na terenie mieszczą się dwa cmentarze wojenne żołnierzy radzieckich. W 1957 r. powstał Miejski Klub Tenisowy, a kilkanaście lat temu tor rowerowy. Ozdobę stanowi zabytkowa altana nad stawem. Park wpisany jest do rejestru zabytków.

L   Przy ulicy Żeromskiego 115, w otoczeniu zieleni, znajduje się Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 19 im. Karola Wojtyły. W czasach PRL mieścił się tu Zespół Szkół Włókienniczych. Budynek ma jednak znacznie dłuższą historię – został wzniesiony w 1903 r. według projektu Piotra Brukalskiego. Placówka kontynuowała tradycje Wyższej Szkoły Rzemieślniczej z 1869 r., mieszczącej się przy Nowym Rynku.

46. Kościół pw. Matki Boskiej Zwycięskiej

Świątynię przy ul. Łąkowej 42 ufundowali łodzianie jako wotum dziękczynne za Cud nad Wisłą. Budowa trwała dwanaście lat i została zakończona w 1938 r. Wieże dobudowano dopiero w 1950 r. Kościół zaprojektował uznany wówczas architekt Józef Kaban. Obiekt uznaje się za dalekie naśladownictwo trójnawowej rzymskiej bazyliki św. Pawła za Murami. Fasada zwraca uwagę piękną mozaiką Matki Boskiej Częstochowskiej wykonaną przez Stanisława Janiszewskiego. We wnętrzu odnaleźć można polichromie ze scenami z życia Maryi oraz obraz ofiarowany przez Jana Pawła II. Od 1998 r. świątynia stała się sanktuarium maryjnym, skąd regularnie wyruszają pielgrzymki na Jasną Górę. Na placu przed kościołem stoi pomnik katyński ufundowany przez stowarzyszenie Rodzina Katyńska.

Wokół Archikatedry

40. Archikatedra i plac Jana Pawła II

Dawny Rynek Fabryczny skupia wokół siebie wiele ważnych obiektów. Nad placem góruje neogotycka archikatedra pw św. Stanisława Kostki. Już w 1890 r. powstał komitet budowy z przemysłowcem Juliuszem T. Heinzlem na czele. Kilka lat później władze miasta przekazały komitetowi teren obok szpitala miejskiego i ogłoszono konkurs architektoniczny. Wygrała go łódzka firma Wende i Zarske. W projekcie brali też udział inni znani architekci, jak Józef Dziekoński, Sławomir Odrzywolski czy Sigfried Stern. Budowę rozpoczęto w 1910 r., a pierwsza msza została odprawiona w 1912 r. Świątynia ma układ bazyliki – wysoka nawa główna przewyższa nawy boczne. Całość wieńczy wysoka na 104 m wieża projektu Józefa Kabana. Konstrukcję oparto na solidnych sklepieniach krzyżowo-żebrowych i strzelistych kamiennych filarach. Starannie dobrano też neogotyckie wyposażenie. 

Ołtarz główny ufundował Juliusz Heinzl, a ołtarze boczne pracownicy zakładów Geyera. Witraże w nawie głównej, z 1927 r., zaprojektował Jerzy Winiarz, utrzymując je w stylu art deco. W czasie II w.ś. kościół zamknięto i przeznaczono na magazyn. Czarną datą w historii obiektu jest 11 maja 1971 r., kiedy w wyniku pożaru spłonął dach świątyni. Z kolei 25 marca 1992 r. Łódź została wyniesiona do rangi archidiecezji, a katedra otrzymała tytuł bazyliki mniejszej.

Przed kościołem znajdują się trzy pomniki: odsłonięty w 1925 r. przez gen. Sikorskiego Grób Nieznanego Żołnierza, Pomnik Ignacego Skorupki oraz Pomnik Jana Pawła II, autorstwa Krystyny Solskiej. Przy ul. ks. Skorupki 1 mieści się pałac biskupi, gdzie przeniesiono w 1924 r. siedzibę Kurii Biskupiej. Fasada zawiera czterokolumnowy portyk z naczółkiem oraz narożne ryzality. W zachodniej pierzei, gdzie teraz znajduje się Wyższe Seminarium Duchowne, wcześniej mieścił się szpital sw. Aleksandra. Budynek wzniesiono w latach 40. XIX w. według projektu Henryka Marconiego, a w latach międzywojennych dokonano jego rozbudowy według planów Józefa Kabana.

41. Bielnik Kopischa

Stojący przy ul. Tymienieckiego 5 zabytkowy bielnik, jest najstarszym budynkiem przemysłowym Łodzi, który przetrwał do dziś. Rząd Królestwa Polskiego wybudował go z przeznaczeniem na krochmalnię i magiel w latach 1824–1826. Tworzyły go budynki produkcyjne połączone z klasycystycznym domem o funkcjach produkcyjno-mieszkalnych. Właśnie ten dom jest obecnie nazywany bielnikiem. W 1828 r. posiadłość przejął od poprzedniego dzierżawcy, pochodzący ze Śląska, Tytus Kopisch. Pół wieku później teren kupił Karol Wilhelm Scheibler. Rozbudował on swój zakład oraz podciągnął bocznicę kolejową. W 1996 r. gmach stał się własnością Banku Przemysłowego. W tym czasie dokonano rewitalizacji obiektu, przywracając mu dawną świetność. Obecnie budynek należy do Miasta. 

Na (niemal) krańcu Piotrkowskiej

38. "Biała Fabryka”

Ten mieszczący się przy ulicy Piotrkowskiej 282 symbol miasta wzniesiono w latach 1835–1839 w stylu klasycystycznym. Należy do najstarszych obiektów przemysłowych Łodzi, gdzie również wzniesiono pierwszy komin. Ludwik Geyer pochodził z Saksonii. Przybył do miasta w 1828 r. i rozpoczął od drukowania tkanin. Szybko stał się największym wówczas przemysłowcem Łodzi. Dzięki zarobionym pieniądzom dokonał rozbudowy fabryki i zajął również obszar po drugiej stronie ulicy. Firma zatrudniała ok. 3500 osób. Gmach Białej Fabryki został otynkowany i pomalowany na biało, stąd jego nazwa. W 1839 r. w fabryce uruchomiono pierwszą w mieście maszynę parową. W latach 60. XIX wieku Geyera dopadły poważne kłopoty finansowe, jednak, na szczęście, jego synowie odratowali w następnych latach pozycję firmy.

Od 1959 r. gmach pełni funkcję muzeum (obecne Centralne Muzeum Włókiennictwa). W czerwcu 2008 r. zakończyła się modernizacja skrzydła wschodniego muzeum przeznaczonego na sale wystawiennicze. Ciekawostką jest organizowany za budynkiem pierwszy w Polsce skansen budownictwa drewnianego miejskiego. Przeniesiono w to miejsce m.in. kościół z Nowosolnej oraz secesyjną willę letniskową z Rudy Pabianickiej.

 Centralne Muzeum Włókiennictwa, Piotrkowska 282                       dodatkowych 90 min.

Placówka posiada w zbiorach 1300 tkanin artystycznych, 1000 tkanin zabytkowych, 70 tys. tkanin przemysłowych oraz kolekcję maszyn tkackich. Na uwagę zasługuje kolekcja tkanin artystycznych, w tym prace Magdaleny Abakanowicz. Od 1974 r. organizowana jest regularnie wystawa „Triennale Sztuki”.

Godziny otwarcia: wt, śr, pt 9–17, cz 11–19, sb, nd 11–16

Wstęp: ulgowy – 6 zł, normalny –10 zł, w soboty wstęp bezpłatny na wystawy stałe

Muzeum zaprasza do bezpłatnego zwiedzania Skansenu Łódzkiej Architektury Drewnianej, gdzie zobaczyć można między innymi „Dom Tkacza” oraz „Dom Papiernika”. Wejście możliwe także od ul. Milionowej.

39. Kościół ewangelicki pw. Św. Mateusza

Archiwum UMŁ

Stojąca przy ulicy Piotrkowskiej 283 świątynia należy do najpiękniejszych w Łodzi. Jej dekoracje nawiązują stylem do sztuki romańskiej. Została wzniesiona na planie krzyża greckiego i zwieńczona 80-metrową wieżą. Plany kościoła przygotował Johanes Wende, a prace budowlane nadzorowała firma Wende i Klause. Starania o budowę rozpoczęły się w 1901 r., ale ostatecznie świątynię poświęcono w listopadzie 1928 r. Wcześniej istniały już dwie parafie ewangelickie w mieście – pw. Trójcy Świętej (pl. Wolności) oraz Św. Jana przy obecnej ulicy Sienkiewicza. We wnętrzu uwagę zwraca ogromny żyrandol wykonany w warszawskiej pracowni Braci Łopieńskich. W sumie na trzech kręgach zamontowano 241 lamp. Do środka światło wpada przez rozety znajdujące się w nawach bocznych. Nawę główną wieńczy, wznosząca się na 26 m, kopuła oparta na czterech masywnych filarach. Przestrzeń powiększono dzięki trzem emporom, co sprawia, że wnętrze jest w stanie pomieścić ponad 3 tys. osób. Na uwagę zasługują także organy z czeskiej firmy Braci Rieger, słynące z czystego brzmienia. W kościele regularnie organizowane są koncerty oraz występy chórów z kraju i z zagranicy.

Archiwum UMŁ

  „Polak to katolik, Niemiec to protestant” – to stwierdzenie było mylne w odniesieniu do struktury wyznaniowej XIX-wiecznej Łodzi. Okazuje się, że w mieście żyło niegdyś mniej Niemców niż protestantów. W 1939 r. Łódź wraz z osadami miejskimi liczyła ok. 660 000 mieszkańców, z czego 60 000 stanowili protestanci. Dziś wspólnota łódzka liczy ok. 1000 parafian.

W kręgu łódzkich Żydów cz.2

Dziś kontynuujemy nasz spacer i kierujemy się w stronę placu Kościelnego....

8. Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

Budowla ta stoi przy pl. Kościelnym, w miejscu pierwszego kościoła katolickiego w Łodzi. Decyzję o jej budowie podjęto w 1887 r., a prace rozpoczęto rok później. Stojący tu wcześniej drewniany kościółek, jeszcze z połowy XVIII wieku, przeniesiono na stary cmentarz przy ulicy Ogrodowej, naprzeciwko zakładów Poznańskiego. Przetrwał on do dziś pod wezwaniem sw. Józefa. Obecna świątynia pw. Wniebowzięcia NMP jest trójnawową neogotycką bazyliką, zbudowaną z nieotynkowanej cegły. Została zaprojektowana przez Konstantego Wojciechowskiego, architekta diecezji włocławskiej. Swoim wyglądem przypomina gotycką katedrę z dwiema wieżami nakrytymi hełmami. Budowę zakończono w 1897 r. Co ciekawe, została ona wsparta finansowo przez protestanckie rodziny Scheiblerów, Kunitzerów oraz żydowskiego fabrykanta Poznańskiego. W czasie II wojny światowej świątynia służyła za magazyn rzeczy po ludziach zamordowanych w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem oraz za sortownię pierza. Obok kościoła stała drewniana kładka dla pieszych, łącząca dwie części getta. W ołtarzu głównym stoi rzeźba ze sceną Wniebowzięcia NMP autorstwa Antoniego Panasiuka. W kaplicy obok znajduje się obraz Matki Boskiej Łódzkiej. 

W kościele spoczywają szczątki Stanisławy Leszczyńskiej (1896–1974), urodzonej w Łodzi, położnej w obozie Auschwitz-Birkenau, która w 1922 r. ukończyła naukę w warszawskiej Szkole Położniczej, a w kwietniu 1943 r. została wywieziona wraz z córką do Birkenau. Miało to być karą za pomoc, jakiej rodzina Leszczyńskich udzielała Żydom z łódzkiego getta. W obozie pełniła funkcję położnej aż do jego wyswobodzenia w styczniu 1945 r. Swoje przeżycia opisała w książce „Raport położnej z Oświęcimia”. Zmarła na nowotwór w 1974 r.

Spacerując wokół świątyni, warto zwrócić uwagę na otaczające ją budynki. Narożna kamienica przy pl. Kościelnym 2/4 mieściła ważne instytucje getta, m.in. Wydział Ewidencji Ludności, Urząd Stanu Cywilnego, Wydział Statystyczny i Archiwum. W tym miejscu powstawał także niezwykle cenny dokument czasu wojny – „Kronika getta łódzkiego”, prowadzona od stycznia 1941 r. Tutaj także oraz pracowali fotografowie getta. Pod numerem 8, w narożnym budynku, znajduje się od prawie siedemdziesięciu lat apteka, a po drugiej stronie ul. Łagiewnickiej – dawne targowisko – tzw. Plac Pilicera (w czasie okupacji hitlerowskiej kuchnia dla lekarzy). Po wschodniej stronie placu wznosi się czerwony dom z cegły (obecnie dom parafialny), który w czasie wojny służył jako komisariat niemieckiej policji kryminalnej (kripo). Funkcjonariusze kripo zajmowali się wykrywaniem i rekwirowaniem ukrywanego mienia. Policja miała w getcie informatorów, którzy donosili, kto może ukrywać kosztowności. „Podejrzani” byli bici i torturowani, a tylko nielicznym udało się przeżyć przesłuchania.